سنجش بینایی در تلگرام تحلیل سواد رسانه های اجتماعی کاربران ایرانی، با تمرکز بر پیامرسان تلگرام و عوامل مؤثر بر آن نوشتة حسین کرمانی*

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

چکیده

در این مقاله نخست مفهوم “سواد رسانه‌های اجتماعی” تعریف شده و با توجه به فراگیری تلگرام در ایران، سواد رسانه‌های اجتماعی در این برنامة پیام‌رسان سنجیده و عوامل مؤثر بر آن مشخص شده است. در بخش نظری، با مرور مفاهیم و نظریه‌های موجود دربارة سواد رسانه‌ای، چارچوب نظری سواد رسانه‌های اجتماعی پیشنهاد شده است که از سه سطح دسترسی و آگاهی، درک و دانش انتقادی و ساخت و درگیرشدگی تشکیل می‌شود. برای گردآوری داده‌ها، به منظور سنجش این سطوح از روش پیمایش آنلاین استفاده شد. همچنین، با استفاده از روش نمونه‌گیری در دسترس و هدفمند، پرسشنامه در کانال‌ها و گروه‌های تلگرامی ‌به مدت یک هفته ارسال شد. در این مدت 574 پاسخنامه دریافت شد؛ که 564 عدد از آنها قابل قبول بود. با تحلیل داده‌های به دست آمده، میزان سواد رسانه‌های اجتماعی در هر سطح مشخص شد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد، بر خلاف آنچه تصور می شود، سواد رسانه‌های اجتماعی در بین کاربران ایرانی خیلی پایین نیست. همچنین کاربران بیشتر در کانال/گروه‌های علمی ‌و شغلی عضو هستند و بیشتر در همین گروه‌ها ‌فعالیت دارند. پس از این گروه‌ها، گروه‌های خانوادگی، دوستی و خبری قرار دارد. علاوه بر این، یافته‌های تحقیق نشان داد که سواد رسانه‌های اجتماعی تحت تأثیر متغیرهای درآمد، جنسیت، شغل و رشتة تحصیلی قرار دارد. این مقاله مفهوم جدیدی برای سنجش سواد رسانه‌ای در رسانه‌های اجتماعی به دست داده است، همچنین روش‌شناسی آن می‌تواند مبنایی برای مطالعات آتی فراهم کند؛ نوع تازه‌ای از روش پیمایش در آن استفاده شده است که در عین کمّی‌ بودن از تکنیک‌های سنّت کیفی بهره می‌برد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Media Literacy Revisited: A Combined Approach to Iranian Media Literacy in Social Media Hossein Kermani

چکیده [English]

This paper intends to provide a basis for theorizing the concept of “Social Media Literacy” (SML) and then measure it among Iranian users of Telegram. This study chose Telegram as its research field because of its popularity in Iran. The proposed framework for measuring SML consists of three levels of access and awareness, critical understanding and knowledge, and finally creativity and engagement. The study was conducted using an online questionnaire. The sample population was chosen based on a combination of purposive and convenience sampling methods. The questionnaire was accessible through Google Drive for a week in December 2017. During that week, 574 responses were received, 10 of which were not acceptable. Although, this was a quantitative research in its essence, but attempts were made to validate it more and more by using qualitative techniques in designing the questionnaire.
The results show that Iranians’ SML is higher than what is supposed to be. In fact, analysis of the data confirms that a great number of users, when facing fake posts, generally understand that they are not real.
A minor part of users, of course, show their opposition and send feedback to senders or discuss it in Telegram’s groups. Moreover, the study shows that there is a positive correlation between SML and income, gender, career and studying field variables.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Social Media
  • Media Literacy
  • Telegram
  • Digital media