رسانه و دین بررسی آثار و کارکردهای نمایش مناسک دینی در رسانه‌ها نوشتة زهرا ماهر  زهرا‌سادات کشاورز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

چکیده

قدمت رابطة رسانه و دین، از زمان صنعت چاپ است و از آن زمان ایجاد ارتباطی صحیح و مؤثر بین دین و وسایل ارتباط جمعی، تنظیم کارکردها و ارائه راهکارهایی که به برقراری مؤثر این ارتباط کمک کند، مورد توجه هر دو قرار گرفته است.
هدف مقالة حاضر، بررسی رابطة میان دین و رسانه‌های مدرن با استفاده از رویکرد  تاریخی جامعه شناختی و فلسفی در قالب روش کتابخانه‌ای است. آیا رسانه‌ها صرفاً ماهیتی ابزاری دارند و وسیله‌ای برای دین‌زدایی از جامعه‌اند و یا وسایلی خنثی هستند که می‌توانند در خدمت دین قرار گیرند؟
از لحاظ نظـری، با طیفـی از نظریـات که از یک‌سوی به ” جبـرگرایی فناوریـک“ و از سوی دیگـر به ”‌‌ابزارگرایی“ منتهی می‌شود، مواجه می‌شویم. با توجه به اینکه رسانة ملی تلاش می‌کند تا به کارکردهای مورد انتظار رسانه‌های مدرن در چارچوب فضائل اخلاقی و توصیه‌های دینی عمل کند، به این مسئله می‌پردازیم که چگونه می‌توان امور دینی را در گسترة وسیع مخاطبان رسانه‌های عمومی ترویج و تبلیغ کرد، تا مخاطبی که فرضاً داوطلب دریافت آن پیام نیست، تحت پوشش قرار گرفته و به مخاطبی فعال تبدیل شود.
نتایج نشان می‌دهد پخش ”مستقیم“ مناسک دینی از رسانه بیش از اینکه آثار مثبت داشته باشد دارای آثار منفی است. اما تبدیل محتواهای دینی به ”برنامه‌های رسانه‌ای“ در قالب پخش نمایشی به شکلی هنرمندانه می‌تواند آثار دوجانبه و مثبتی داشته باشد. به این شکل که برای معتقدان به دین نوعی شور و آگاهی مذهبی را موجب شده و برای کسانی که به دنبال مسائل مذهبی نیستند، حداقل به‌عنوان برنامه‌ای سرگرم‌کننده و جالب عمل کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Media and Religion: Study of Effects and Functions of Airing Religious Rites on IRIB Zahra Maher, Zahra Sadat Keshavarz

چکیده [English]

The history of relationships between the media and religion dates back to the advent of printing industry. Since then setting an appropriate and influential relationship between religion and mass media as well as organizing functions, and also offering mechanisms to help effective establishment of these relationships have been under consideration. The purpose of this study is to examine the relationship between religion and modern media, and to find reasonable answers to the questions whether media are instrumental in nature and are used to remove religion from the society or they are neutral tools that could assist in promotion of religion.
Philosophical, sociological and historical approaches within the framework of desk research were utilized to answer these questions. Applying each of these approaches, we are faced with a spectrum of opinions leading to the two extremes of ‘technological determinism’ and ‘instrumentalism’. Moreover, considering the attempts made by the Islamic Republic of Iran Broadcasting (IRIB) to apply the expected functions of modern media within the framework of religious instructions and moral virtues, this paper deals with how it is possible to propagate and advertise religious affairs in the vast realm of public media’s audiences in order to encourage people not interested in these types of programs and turn them into active audiences. For this, after enumerating characteristics of ‘religious media’ based on experimental evidence, a model of media rites is introduced for Iran and other parts of the world. Then, some form of this model will be studied in the Iranian society. Finally, the necessity of planning based on this model will be specified.
Results show that “live” broadcast of religious rituals on IRIB before having positive impacts has negative impacts. Nonetheless, turning religious contents into “media programs” within a showpiece in an artistic form could have dual and positive effects. That is to say that for believers in religion it could offer some religious awareness and passion and for those who are not interested in religious issues it could act as an entertaining and interesting program.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Religion
  • Media
  • Instrumentalist Approach
  • Essentialist Approach
  • Media Religious Rites