راهکارهای مقابله با اخبار جعلی در سازمان های خبری و رسانه‌ای ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم ارتباطات، دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران

2 کارشناس ارشد علوم ارتباطات اجتماعی، دانشگاه صداوسیما,تهران,ایران(نویسنده مسئول)

چکیده

گسترش و نفوذ روزافزون رسانههای اجتماعی، در کنار فرصتهایی نظیر تسهیل فرایند ارتباطات و گردش سریع اطلاعات، تهدیدهای قابل توجهی را نیز به همراه داشته است. یکی از این تهدیدهای مهم، به اجماع متخصصان این حوزه در سراسر جهان، تولید و انتشار خبرهای جعلی است. دولتهای رقیب، عناصر معارض و اپوزیسیون، افراد سودجو و مغرض و حتی سازمانهای رقیب، با اطلاع از این ظرفیت، اقدام به تحریف و واژگونسازی حقایق در فضای مجازی جوامع و کشورهای هدف در مقیاس وسیع کرده و افکار عمومی را در جهت اهداف خویش و عمدتاً در تقابل با دولتهایشان بسیج میکنند؛ این فرایند حقیقتزدایی گسترده از فضای اطلاعرسانی جوامع، موجی از آسیبها و نگرانیها را در سراسر جهان ایجاد کرده است. شکلگیری این نگرانیها باعث گشودن مسیر جدیدی از تحقیقها برای مهار بههنگام و کاهش اثرهای مخرب اخبار جعلی بر افکار عمومی شده است. در این شرایط سازمانهای خبری علاوه بر نقش سنتی خود در خبررسانی، وظیفۀ جدید مقابله با اطلاعات غلط برخط و خبرهای جعلی را بر عهده دارند. از اینرو، مقالة حاضر با هدف دستیابی به راهکارهای مقابله با خبر جعلی برای سازمانهای خبری حرفهای با تأکید بر کشور ایران، در چنین زیستبوم اطلاعاتی تألیف شده است.
برای دستیابی به این هدف، علاوه بر مطالعة کتابخانهای گسترده در منابع جهانی و دستهبندی مفاد آنها، با 18 نفر از متخصصان حوزه خبر و رسانة ایرانی، که با شیوة نمونهگیری هدفمند انتخاب شده بودند، مصاحبة عمیق شد و سپس با تجزیه و تحلیل دادهها با استفاده از روش تحلیل مضمون راهکارهایی به دست آمد؛ راهکارهای بهدستآمده در قالب شش مرحله شامل "اقدامات پیشگیرانه"، " پایش"،  " آستانه"، " تصمیم"، " واکنش" و مرحلۀ " ثبت تجربه و دانش" معرفی شد. در مجموع، برای پاسخ به سئوالهای پژوهش، 6 مضمون فراگیر، 20 مضمون سازمانیافتۀ اصلی، 11 مضمون سازمانیافتۀ فرعی و 91 مضمون پایه، یافته و در این مقاله ارائه شد. سازمانهای خبری بهخصوص در محیط رسانهای ایران، قادرند با اتکا به یافتههای پیشنهادی این پژوهش، طراحی فرایند و طی مراحل احصاشده به مقابله با خبرهای جعلی بپردازند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The solutions of combating with fake news in Iranian media and news organizations

نویسندگان [English]

  • Mohammad Hossein Saei 1
  • Mohammad Hossein Azadi 2
1 Assistant Professor, Department of Communication Sciences, Faculty of Communication and Media, Radio and Television University, Tehran, Iran
2 Master of Social Communication Sciences, Radio and Television University, Tehran, Iran.(Corresponding Author)
چکیده [English]

The expansion of social media besides opportunities such as simplification of the communication process and rapid dissemination of information have significant threats. One of these important threats is the creation and distribution of fake news. Competitor governments, Opponents, and profiteers with knowledge of this Capacity by creating fake news acting to distort facts in cyberspace of target countries and mobilize people in the direction of their goals or confrontation with governments. This anti-truth of communities has caused a surge of harms and concerns around the world. The formation of these concerns opened up a new direction of research for timely identification and containment of fake news, and mitigation of its widespread impact on public opinion. In these conditions, news organizations besides the informing role, have the new duty of combating online harmful information and fake news. Therefore, this study was done with access to solutions for combat with fake news for news organizations. we presented solutions for combating fake news in five steps including preventive measures, monitoring, decision-making, reaction, and the recording of experience and knowledge. In order to answer the questions of the research, 6 comprehensive themes, 20 main organized themes, 11 sub-organized themes, and 91 basic themes were presented. The news organizations are able to rely on the results of this research by the design process and propose steps to combat fake news.

کلیدواژه‌ها [English]

  • news
  • fake news
  • news organization
  • media organization
  • social media
  • post-reality
  • cyberspace
اسدی، عباس. 1390. " نظام حقوقی خبرگزاری‌ها و شبه خبر گزاری‌ها در ایران". فصلنامة  پژوهش حقوق عمومی. دورة 13. شمارة 35: 113ـ 158.
آزادی، محمدحسین و سعید نیک‌گو. (1398). " حباب فیلتر و شخصی‌سازی اطلاعات در رسانه‌های اجتماعی". فصلنامة رسانه. 30(4): 109ـ 128.
آزادی، محمدحسین. 1398. راهکارهای مقابله با خبر جعلی برای معاونت سیاسی سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران.
Allcott, H. & Gentzkow, M. 2017. “Social media and fake news in the 2016 Election” Journal of Economic Perspectives, 31 (2): 21-136.
Anderegg, W. R., Prall, J. W., Harold, J., & Schneider, S. H. 2010. “Expert credibility in climate change”. Proceedings of the National Academy of Sciences. 107 (27), 12107- 2109.
Asur, S., Huberman, B. A., Szabo, G. & Wang, C. 2011,  “Trends in social media: Persistence and decay”. In Fifth international AAAI conference on weblogs and social media.
Barclay, D. A. 2018. Fake News, Propaganda, and Plain Old Lies. Rowman & Littlefield Publishers.
Bartlett, B. 2017. The Truth Matters. New York: Ten Speed Press.
Boyatzis, R. E. 1998. Transforming qualitative information: Thematic analysis and code development. Sage.
Braun, V., and Clarke, V. 2006. “Using thematic analysis in psychology”. Qualitative research in
psychology, 3 (2): 77 - 101.
Bu, Z., Xia, Z., & Wang, J. 2013. “sock puppet detection algorithm on virtual spaces”. KnowledgeـBased Systems, 37: 366 - 377.
Cook, J., Lewandowsky, S., & Ecker, U. K. H. 2017. “Neutralizing misinformation through inoculation: Exposing misleading argumentation techniques reduces their influence”. PLoS ONE, 12 (5), e0175799. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0175799.
Flood, Alison. 2017. “Fake news is ‘very real’ word of the year for 2017”. The Guardian. Published at 2 Nov 2017.
https://www.theguardian.com/books/2017/nov/02/fakeـnewsـisـveryـrealـwordـofـtheـyearـfor- 2017.
Golafshani, N. 2003. “understanding reliability and validity in qualitative research”. The qualitative report, 8 (4): 597 - 606.
Innis, Harold. 1986. Communication and Empire. Press Porcepic. Victoria. Toronto
Kang, H., Bae, K., Zhang, S., & Sundar, S. S. 2011. “Source cues in online news: Is the proximate source more powerful than distal sources”. Journalism & Mass Communication Quarterly, 88 (4): 719- 736.
Karlova, N. A., & Fisher, K. E. 2013. A social diffusion model of misinformation and disinformation for understanding human information behaviour. ‏
Kim, A., Moravec, P. L., & Dennis, A. R. 2019. “Combating fake news on social media with source ratings: the effects of user and expert reputation ratings”. Journal of Management Information Systems, 36 (3): 931 - 968.
Kollanyi, B., Howard, P. N., & Woolley, S. C. 2016. “Bots and automation over Twitter during the US election”. Data Memo. Oxford, UK: Project on Computational Propaganda, 2016 (4): 1-5 .
Larkin, J. 2017. Ignorance Isn’t Strength: The Need for Secondary Education to Address Fake News. Education and Human Development Master’s Theses. https://digitalcommons.brockport.edu/ehd_theses/875.
Leese, M. 2014. “The new profiling: Algorithms, black boxes, and the failure of antiـdiscriminatory safeguards in the European Union”. Security Dialogue, 45(5): 494 - 511.
Linnander, M. 2018. Last Night in Sweden: Subtitle: A Critical Discourse Analysis of Sweden in International Media. Master Thesis in Media and Communication Science with Specialization in International Communication.
McGonagle, T. 2017. “Fake news False fears or real concerns?” Netherlands Quarterly of Human Rights, 35 (4): 203 - 209.
Pariser, E. 2011. The filter bubble: What the Internet is hiding from you. Penguin UK.
Prier, J. 2017. “Commanding the trend: Social media as information warfare”. Strategic Studies Quarterly, 11 (4): 50 - 85.
Rubin, V. L. 2017. Deception detection and rumor debunking for social media. In The SAGE Handbook of Social Media Research Methods. Sage.‏
Rosemont Jr, H. 2014. “Introductory Statement”. Confluence: Online Journal of World Philosophies, (1): 151 - 157.
Simpson, Christopher. 1996. Science of Coercion: Communication Research and Psychological Warfare, 1945ـ1960. Oxford University Press.
Thompson, C. 2017. Fake News 101: The New Civics Course in US Schools. Washington Times.
Torres, R., Gerhart, N., & Negahban, A. 2018. “Combating fake news: An investigation of information verification behaviors on social networking sites”. In Proceedings of the 51st Hawaii International Conference on System Sciences.
Vilmer, J. B. J., Escorcia, A., Guillaume, M., & Herrera, J. 2018. Information Manipulation (A challenge for our democracies). Ministry for Europe and Foreign Affairs.
WEF, F. E. M. 2013. The Global Gender Gap Report 2013. World Economic Forum.
Zhang, X., & Ghorbani, A. A. 2020. “n overview of online fake news: Characterization, detection, and discussion” Information Processing & Management, 57(2): 102025.‏
Oreskes, N. 2004. “The scientific consensus on climate change”” Scince. 306 (5702): 1686 - 1687.
Lewandowsky, S. 2011. “popular consensus: Climate change is set to continue”. Psychological Science. 22(4):460-463.
Marcus, J. 1992. Mesoamerican wriring systems: Propaganda, myth, and history in four ancient civilizations. Primceton: Princeton University ptrss.
Van Dijck, J., Poell, T., & DE Waal, M. 2018. The platform society: Public values in a connective world. Oxfoed University press.
آزادی، محمدحسین. 1399. " رویکردها و چالش‌های مقابله با اخبار جعلی در جهان". فصلنامة دانش آینده‌پژوهی رسانه، 1(1): 33 ـ 64.
آزادی، محمدحسین؛ محمدحسین ساعی، هادی البرزی دعوتی. 1398. " تفاوت‌های «خبر جعلی» و «شایعه» از منظر اسناد علمی، کارشناسان و نظریه پردازان ژورنالیسم، خبر و علوم ارتباطات". فصلنامة مطالعات میان‌رشته‌ای ارتباطات و رسانه. 2(1): 11 ـ 36.
تیشه‌یار، ماندانا و مهناز ظهیری‌نژاد 1382. برآورد استراتژیک کشور عراق. تهران: ابرار معاصر تهران.
تیموری فریدنی، علی‌اکبر. 1398. " مقایسه تعریف دروغ از منظر غربی و اسلامی". فصلنامة پژوهشنامه اخلاق. 12 (43): 19ـ30.
جمالی، فاطمه. 1398. تشخیص خودکار خبرگزاری از روی متن خبر در جهت تشخیص اخبار جعلی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. شیراز: دانشگاه صنعتی شیراز.
حکیم‌آرا، محمدعلی؛  محمدحسین ساعی و امیرحسین ناطقی. 1399. "چالش‌های نظری در گذار از رسانه‌های سنتی به رسانه‌های نوین؛ ترندسازی توئیتری در برابر برجسته سازی تلویزیونی". فصلنامة رسانه‌های دیداری و شنیداری. (14)2: 7ـ34.
دفلور، ملوین، و اورت ‌ای دنیس. 1387. شناخت ارتباط جمعی. ترجمة سیروس مرادی. تهران: انتشارات دانشکده صداوسیما.
دهقان، محمدصادق و رقیه  چاووشی. 1390. راهکارهای برگردان مفاهیم معنوی به فیلم‌نامه. قم: صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران. مرکز پژوهش‌های اسلامی.
رستمی، زهرا. 1398. تشخیص اخبار کاذب در رسانه های اجتماعی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. سبزوار: دانشگاه حکیم سبزواری.
ساعی، محمد حسین؛ محمدحسین آزادی و هادی البرزی دعوتی. 1398 ب. " ظهور «خبر جعلی» در «عصر پساحقیقت» ؛‌ اهداف و پیامدها". فصلنامة رسانه‌های دیداری و شنیداری. 13(31):  59 ـ 85.
ساعی، محمدحسین؛ محمدحسین آزادی و هادی البرزی دعوتی. 1398 الف. " مبانی طراحی نظام سواد رسانه‌ای برای مقابله با خبر جعلی". فصلنامة پژوهش‌های ارتباطی. 26(100)، 235ـ 276.
سلطانی‌فر، محمد؛ مریم سلیمی و سیدغلامرضا  فلسفی. 1396. " اخبار جعلی و مهارت‌های مقابله با آن". فصلنامۀ رسانه. 28 (3): 43ـ69.
عابدی جعفری، حسن؛  محمدسعید تسلیمی؛ ابولحسن فقیهی و محمد شیخ‌زاده. 1390. " تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی". فصلنامة اندیشه مدیریت راهبردی. 5 (2): 151ـ198.
غراب، حسنا. 1398. شناسایی و کشف الگوهای انتشار اخبار جعلی در ساختار شبکه‌های اجتماعی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
مهدی‌زاده، سیدمحمد. 1396. نظریه‌های رسانه: اندیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی. تهران: انتشارات همشهری.
ناطقی، امیرحسین. 1397. دگردیسی نظریه‌های ارتباطی از رسانه‌های سنتی به رسانه‌های نوین: مطالعه تطبیقی برجسته‌سازی تلویزیونی و ترند توییتری در رخدادهای دی‌ماه 1396. پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی. تهران: دانشگاه صداوسیما.
ون ‌دایک، جـان. 1384. " قدرت و سیاسـت در جامعه شـبکه‌ای". ترجمه اسـماعیل یزدان‌پور. فصلنامة رسانه. دورة 16. شمارة 62: 121ـ161.
یرشوف، اشتال. 1371. " کارگر یقه طلایی» پدیده ای نوین در اقتصاد غرب". ترجمة ف.م هاشمی. ماهنامة چیستا، شمارة 91: 62 ـ 68.