تحلیل خبری-ارتباطی بحران کرونا و جامعة مخاطره آمیزه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه فرهنگ و ارتباطات-دانشکده فرهنگ و ارتباطات-دانشگاه امام صادق (ع)

چکیده

بحران در اشکال مختلف نوعی جنگ صامت است. این جنگ، بیش از آنکه به سختافزارهای جامعه ضربه وارد کند، به سیستم نرمافزاری آن ضربه میزند و آن را مختل میسازد.
بحران فراگیر یک مخاطره است و جامعة مخاطرهآمیز، با مشکلهای جدیدی روبهرو میشود که میتواند سبک زندگی و رفتارهای اجتماعی آن را تحت تأثیر قرار دهد. در شرایط بحران فراگیر، جامعة مخاطرهآمیز با تغییرهای اساسی، فاصلة خود را با آنچه که قبلاً بوده، تعیین میکند. این وضعیت، از این نظر اهمیت دارد که بر ساختارهای فردی و اجتماعی و روابط انسانی، بیش از هر چیز تأثیر میگذارد و مطالعه آن را ضروری میکند. گسترش ویروس کرونا، در سطح جهان یک بحران جدی بینالمللی را پدید آورده و جامعة مخاطرهآمیز جهانی را به وجود آورده است. در ایران، نیز ویروس کرونا نوعی از بحران را ایجاد کرده که آثار آن در آینده، بیشتر قابل ارزیابی است. اما تحلیل نگاههای استادان و صاحبنظران ارتباطات، در رابطه با این بحران و مخاطرههای آن میتواند نوع نگاه به این بحران را از جنبة خبری-ارتباطی روشن کند. در همین راستا، سی مصاحبه از استادان و صاحبنظران ارتباطات، با روش تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفتند که بخشی از آنها مستقیم و برخی نیز بهطور غیر مستقیم انجام شده بودند.  برخی از نتایج، نشاندهندة تنوع و تعدد دیدگاههای ارتباطی در این زمینه است. شیوة اطلاعرسانی، مدیریت اخبار، اعتمادسازی، سلامت اجتماعی و روانی، شایعهها و اخبار جعلی، کروناهراسی و اهمیت سواد رسانهای، تنها بخشی از مضامین فراگیر است که از نظر رسانهای ـ ارتباطی مورد توجه بودهاند.

کلیدواژه‌ها


منابع
احمدی، حبیب و رودابه دهقانی (1394)،  "آراء و اندیشه‌های اولریش بک؛ نظریه‌پرداز جامعه مخاطره‌آمیز"، فصلنامة توسعه اجتماعی، دورة 10، شمارة 2.
بشیر، حسن (1386)، " رسانه‌ها و معناشناسی بحران"، نامه صادق، شمارة 31.
بک، اولریش (1396)،  جامعة خطر؛ به سوی مدرنیتة نوین، ترجمة رضا فاضل و مهدی فرهمندنژاد، نشر ثالث، تهران.
توسلی، غلامعلی و ودادهیر ابوعلی (1388)، " مناسبات دانش و سیاست در یک جامعه بیم‌زده: تأملی جامعه‌شناختی بر شکل‌گیری جوامع بیم‌زده"، مجلة جامعه‌شناسی ایران، دورة 10، شمارة 4.
خبرگزاری تسنیم. 19 اسفند 1398.
خبرگزاری جمهوری اسلامی (27 اسفند 1398)، "سلامت روان، ابزاری برای مقابله با کرونا"
 https://www.irna.ir/news/83718719/
زارعیان، داوود (1386) شناخت افکار عمومی، جهاد دانشگاهی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، تهران
سایت شورای عالی انقلاب فرهنگی، 27 اسفند 1398  https://sccr.ir/News/10540/1/
سایت وردمتر: https://www.worldometers.info/coronavirus/
 شایگان، فریبا و مهدیان محسن چاوگانی (1396)، “شیوه‌های جلب مشارکت رسانه‌ها برای اعتمادسازی نسبت به پلیس”، فصلنامة پژوهش‌‌‌های دانش انتظامی، سال نوزدهم.
طاهری حاجی‌وند، احسان (1397)، "بحران‌شناسی فرهنگی روابط بین‌الملل سال 2016 بر اساس مدل مکعب بحران هرمان"، فصلنامة مطالعات میان‌فرهنگی، سال سیزدهم، شمارة 35.
عاملی، سعیدرضا (1382)، " دو جهانی شدن‌ها و جامعة جهانی اضطراب"، نامه علوم اجتماعی 11، شمارة 21. قاسمی، محمدعلی (1388)، "جامعه ریسک و اهمیت آن برای مطالعات استراتژیک"، فصلنامة مطالعات راهبردی، سال دوازدهم، شماره مسلسل 45، شمارة 3.
کمالی، یحیی (1397)، "روش‌شناسی تحلیل مضمون و کاربرد آن در مطالعات سیاستگذاری عمومی"، فصلنامة سیاستگذاری عمومی، دورة 4، شمارة 2.
لاپتن، دبورا (1380)، "  بیم و مدرنیزاسیون تأملی"، ترجمة مریم رفعت‌جاه، ارغنون، شمارة 18.
میرزائی، حسین (1399)، جستارهایی در ابعاد فرهنگی و اجتماعی بحران ویروس کرونا در ایران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تهران.
ناطق‌پور، محمد‌جواد (1376)، " اطلاع‌رسانی و مسائل اجتماعی"، نامه انجمن جامعه‌شناسی ایران، شمارة 2.
نصیری، بهاره و سیدمحمود هاشمی (1391)، " اهمیت آموزش سواد رسانه‌ای در قرن بیست و یکم"، مطالعات رسانه‌ای، سال هفتم، شمارة 18.
نیازی، محسن، محمد عباس‌زاده و موسی سعادتی (1396)،  "بررسی جامعه شناختی سهم مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی در تبیین رفتارهای مخاطره‌آمیز؛ مورد مطالعه جوانان 15ـ34 شهر تبریز"، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دورة 8، شمارة 2.
همایون، محمدهادی و رضا بنی اسد (1399)، آزمون کرونا؛ دیدگاه‌ها و راهبردها، جلد اول، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران.