بازنمایی گفتمان انقلاب اسلامی در سریال های تلویزیونی؛ (مطالعة موردی: انقلاب زیبا)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر

چکیده

متون تلویزیونی با به‌کارگیری واژگان، تصاویر و صدا معناهایی را می‌سازند که به رویدادها و پدیده‌ها از زوایه‌ای خاص نگاه می‌کند. در واقع این متون، حوادث و وقایع اجتماعی و سیاسی را بر مبنای اهدافی خاص تفسیر و بازآفرینی می‌کنند. مطالعة نحوة بازنمایی این حوادث در متون تلویزیونی که مجموعه‌های نمایشی را نیز در بر می‌گیرد، چگونگی برجسته‌سازی یک گفتمان و طرد گفتمان یا گفتمان‌های دیگر را نشان می‌دهد. با این نگاه مقالة حاضر بر آن است،  با مطالعة سریال  انقلاب زیباکه در سال 1393 از سیمای ج.ا.ا پخش شد، شیوة روایت انقلاب اسلامی را در آن مشخص کند. برای این منظور،  مجموعة نام‌برده با استفاده از روش نشانه‌شناسی فیسک مطالعه شد. یافته‌های این مطالعه نشان داد که رمزگان‌های فنی و اجتماعی، در آن به شیوه‌ای قطب‌بندی شده، به دنبال تبیین گفتمان انقلاب بوده‌اند. گفتمان انقلاب اسلامی بر مبنای این بازنمایی، در تقابل و تعارض با گفتمان استبدادی است. دال‌های برسازندة گفتمان انقلاب اسلامی با ارجاع به هویت خویشتن، پیوند با گذشته و رایزنی با پیشگامان معرفی می‌شود و با دانش، ارزش‌های انسانی، آگاهی و حضور اجتماعی می‌آمیزد. در مقابل گفتمان ضد انقلاب، گفتمانی شرور، بی‌ریشه، مستبدانه و مردسالار در پی نفوذ و ایجاد ناامنی است.

کلیدواژه‌ها


بارت، رولان (1392)، لذت متن، ترجمه پیام یزدانجو، نشر مرکز، تهران. 

بشیر، حسن (1384)،  “تحلیل گفتمان: دریچه‌ای برای کشف ناگفته‌ها: تحلیل مقالة مورخ 27 فوریه 2001 روزنامه گاردین انگلیس درباره ایران”، مرکز تحقیقات دانشگاه امام صادق (ع).

بصیریان جهرمی، حسین و مرضیة نحوی نظام‌آبادی (1395)، “نشانه‌شناسی عناصر بازنمایی هویت آنلاین (مطالعة کاربران پرطرفدار ایرانی در اینستاگرام)”، فصلنامة رسانه، دورة 27، شمارة 5. 

بهشتی، محمدعلی(1392)، تحلیل نشانه‌شناختی نحوة بازنمایی نمادهای مذهبی در سینمای ایران (مطالعة موردی فیلم‌های پرفروش دهة 90)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه باقر‌العلوم.

تاجیک، محمدرضا (1383)، گفتمان، پادگفتمان و سیاست، مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی، چاپ اول، تهران.

چندلر، دانیل (1386)، مبانی نشانه‌شناسی، ترجمة مهدی پارسا، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، انتشارات سورة مهر، تهران.

حسینی، سیّدمجید (1392)، «تن دال»؛ تحول فرهنگ سیاسی در سینمای پرمخاطب ایران در سال‌های 1357 تا 1390، انتشارات رخدادنو، تهران.

خالق‌پناه، کمال (1390)، تحلیل نشانه‌شناختی نقش‌های خانوادگی در سریال‌های پربیننده تلویزیون، مرکز تحقیقات صداوسیما.

خجسته، حسن (1381)، “نظریه گفتمان و رادیو”، فصلنامة پژوهش و سنجش، شمارة 32.

دینه‌سن، آنه ماری(1380)، درآمدی بر نشانه شناسی، ترجمه مظفر قهرمان، نشر پرسش، آبادان.

سلطانی، سیّدعلی‌اصغر (1386)، “تحلیل گفتمانی فیلم‌های سیاسی‌ـ اجتماعی: نگاهی به پارتی سامان مقدم”، نشریة مطالعات فرهنگی و ارتباطات، شمارة 9.

سلیمانی، مجید (1390)، تحلیل بازنمایی گفتمان‌های دینی در سینمای ایران (مطالعه موردی فیلم کتاب قانون)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.

 شایان‌مهر، علیرضا (1377)، دائرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی، انتشارت کرمان، تهران.

ضمیران، محمد (1382)، درآمدی بر نشانه‌شناسی هنر، نشر قصه، تهران.

عطارزاده، مجتبی (1379)، “انقلاب و امنیت بین‌المللی”، فصلنامة مطالعات راهبردی، شمارة 9.

فرقانی، محمدمهدی(1382)، راه دراز گذر، نشر فرهنگ و اندیشه، تهران.

 فیسک، جان(1388)، درآمدی بر مطالعات ارتباطی، ترجمة مهدی غبرایی، دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها، چاپ دوم، تهران