نشانه‌شناسی عکس خبری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری رشته فرهنگ و ارتباطات دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

چکیده

نشانه‌شناسی دانشی است که به مطالعة نظام‌های نشانه‌ای و کشف رمزگان اثر می‌پردازد. اگرچه بنا به تعاریف ارائه‌شده، هر عکس، خود صحنه، یا همان واقعیت برابر با اصل را انتقال می‌دهد؛ اما بی‌شک در گذر از شیء به تصویر آن، تقلیلی صورت می‌گیرد؛ تقلیلی در ابعاد، اندازه‌ها و زاویه دید. پس تصویر، به یقین خود واقعیت نیست و عکاس یا گزینشگر عکس (در رسانه)، در مراحل مختلف  انتشار عکس، با گزینشی که خودآگاه یا ناخودآگاه اتفاق می‌افتد، در چگونگی ارائة معنا تاثیر خواهد داشت. زمانی که صحبت از رمزگشایی و ساز و کار تولید معنا در عکس به میان می‌آید، موضوع ابعاد پیچیده‌تری به خود می‌گیرد؛ چراکه «عکاسی، رسانه‌ای رمزگذاری شده است و به شکل همان‌گویانه واقعیتی را که به آن ارجاع می‌یابد، بازتولید نمی‌کند» (سونسون، 1391: 50). در همین نقطه است که اهمیت نشانه‌شناسی عکس نمایان می‌شود. عکس علاوه بر خصلت ارجاع‌دهنده و بازنمایی، از قابلیت بیان‌گرایانه نیز برخوردار است. از آنجا که هرچیزی، غیر از آنچه هست عمل کند، می‌تواند نشانه باشد، پس می‌توان عکس را هم به مثابة متنی نشانه‌ای دانست که دلالت‌های متعددی را در معرض تفسیر و تأویل و فهم مخاطب قرار می‌دهد. از ‌این ‌رو، هدف این مقاله، ارائة روشی برای نشانه‌شناسی عکس‌های خبری است.

کلیدواژه‌ها


منابع

آسابرگر، آرتور (1390)، روش‌های تحلیل رسانه‌ها، ترجمة پرویز اجلالی، دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها، تهران.

الام، کر (1394)، نشانه شناسی تئاتر و دارم، ترجمة فرزان سجودی، نشر قطره، تهران.

آلن، گراهام (1392)، بینامتنیت، ترجمة پیام یزدانجو،  نشر مرکز، تهران.

بارت، رولان (1389)، پیام عکس، ترجمة راز گلستانی‌فرد، نشر مرکز، تهران.

بارت، رولان (1392)، اسطوره امروز، ترجمة شیرین‌دخت دقیقیان، نشر مرکز، تهران.

بدیعی، نعیم و حسین قندی (1384)، روزنامه‌نگاری نوین، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.

بصیریان جهرمی، حسین و  مرضیه نحوی نظام آبادی (1395)، “نشانه‌شناسی عناصر بازنمایی هویت آنلاین”، فصلنامة رسانه، شمارة پیاپی 105.

پاینده، حسین (1385)، نقد ادبی و مطالعات فرهنگی: قرائتی نقادانه از آگهی های تجاری در تلویزیون ایران، روزنگار، تهران.

پیرس، چارلز (1381)، “منطق به مثابه نشانه‌شناسی: نظریه نشانه‌ها”،  نیم‌سالانه زیباشناخت، 6.

چندلر، دنیل (1387)، مبانی نشانه‌شناسی، ترجمة مهدی پارسا, سوره مهر، تهران.

خیرآبادی، رضا و معصومه خیرآبادی (1391)، “شیوه‌های بررسی تحلیل عناصر بصری و تصاویر در چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی”،  مجموعة مقالات دومین هم اندیشی تحلیل گفتمان و کاربرد شناسی.

دانسی، مارسل (1389)، نشانه‌شناسی رسانه‌ها، ترجمة گودرز میرانی و بهزاد دوران، نشر چاپار و آنیسه‌نما، تهران.

دیانت، فرشته (1396)، “بررسی اهمیت نشانه‌شناسی (دلالت معنایی) در عکس‌های مفهومی”، دو فصلنامة مبانی نظری هنرهای تجسمی، شمارة 4.

رز، ژیلیان (1394)، روش و روش‌شناسی تحلیل تصاویر، ترجمة سید جمال الدین اکبرزاده جهرمی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات و مرکز پژوهش و سنجش افکار صداوسیما، تهران.

سالمی، آزاده (1394)، تحلیل  نشانه‌شناختی آموزش زیست محیطی و ترافیک در برنامه های کودک، مرکز پژوهش و سنجش افکار صداوسیما، تهران.

سجودی، فرزان (1395)، نشانه‌شناسی کاربردی، نشر علم، تهران.

سوسور، فردیناند (1378)، دوره زبان‌شناسی عمومی، ترجمة کوروش صفوی، هرمس، تهران.

سونسون، گ (1391)، نشانه‌شناسی عکاسی، در جست‌وجوی نمایه،  ترجمة مهدی مقیم‌نژاد،  چاپ دوم، علم، تهران.

شور، استیون (1391)، ماهیت عکس‌ها ، ترجمة مهدی بایرام نژاد، چاپ سوم، مرکب سپید، تهران.

صادقی، لیلا (1392)، “ادغام نوشتار و تصویر در متون ادبی بر اساس نظریه ادغام مفهومی”، فصلنامة جستارهای زبانی.

عمادالدین، علیرضا (1396)، بررسی تطابق محتوایی عکس و متن خبر در سایت‌های شبکه‌های خبر، العالم و پرس‌تی‌وی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ارتباطات دانشگاه صدا‌و‌سیمای جمهوری اسلامی ایران، تهران.

فلوسر، ویلم (1394)، در باب فلسفه عکاسی، ترجمة پوپک بایرامی، چاپ سوم، حرفه نویسنده، تهران.

فیسک، جان (1386)، درآمدی بر مطالعات ارتباطی، ترجمة مهدی غبرایی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، تهران.

گراندبرگ، اندی (1392)، بحران واقعیت در باب عکاسی معاصر، ترجمة مسعود ابراهیمی مقدم و مریم لدنی، چاپ دوم، فرهنگستان هنر، تهران.

گیرو، پی‌یر (1387)، نشانه‌شناسی، ترجمة محمد نبوی، چاپ سوم،  انتشارات آگاه، تهران.

موسوی تبار، المیرا (1391)، “بازنمایی تصویر دوستان و دشمنان در مطبوعات (تحلیل نشانه‌شناختی عکس‌های مرک صدام، بوتو، و بن‌لادن در 15 روزنامه سراسری”، مجلة جهانی رسانه، دورة 7، شمارة 1012.